deutsch englisch spanisch französisch italienisch
Part of Tabula Peutingeriana - Rome

Tabula Peutingeriana – Single display of hits

Toponym TP (renewed):

Fluvius Hermon

Name (modern):

Gediz Çay

Image:
To the image detail
Toponym before
Toponym following
Alternative Image ---
Image (Barrington 2000)
Image (Scheyb 1753)
Image (Welser 1598) ---
Image (MSI 2025) ---
Area:

Asia Minor

Toponym Type:

River

Grid square:

8B4 / 8B5

Toponym Color:

red

Vignette Type :

---

Itinerary:

 

Alternative Name (Lexica):

 

Name A (RE):

Hermos 2

Name B (Barrington Atlas):

Hermus fl. (56 E4)

Name C (TIR/TIB/others):

Hermos (TIB 7, 268)

Name D (Miller):

Fl´ Hermon

Name E (Levi):

 

Name F (Ravennate):

 

Name G (Ptolemy):

Ἕρμος (5,2,6), s. Kommentar!

Plinius:

 

Strabo:

 

Dating from Toponym on TP:

Early Empire (including Flavian period)

Argument for Dating:

Der Fluss ist in der gesamten antiken Literatur seit Homer präsent. Die in der TP angedeutete Lokalisierung der Mündung bei Smyrna findet sich jedoch in der lat. Literatur nicht vor Mela 1,89 (und in der griech. nicht vor Arr. anab. 5,6,4; vorher wird Phokaia als Mündungsort genannt), was - mit Vorsicht – einen terminus a quo ergibt.

Commentary on the Toponym:

Die Namensform Hermon statt Hermos/Hermus als Nominativ des Flussnamens ist sonst weder in der griech. noch in lat. Literatur überliefert. Vielleicht hat ein wenig literaturkundiger Itinerarverfasser oder Kartograph den Akkusativ des doch eigentlich recht prominenten Flusses mit dem Nominativ verwechselt? Oder liegt eine Fehlassoziation mit dem biblischen Berg Hermon durch einen mittelalterlichen Kopisten vor?

Übliche Form:
- Ἕρμος, zahlreiche Belege seit Hom. Il. 20,392 ἐπ’ … Ἕρμῳ δινήεντι (“strudelnd”), z. B. Hes. theog. 343; Hdt. 1,55 (in einem Delphischen Orakel 547 v. Chr. an Kroisos, oft zitiert, z. B. Diod. 9,31,2:) πολυψήφιδα παρ’ Ἕρμον (“kieselreich”); Hdt. 1,80,1 In der Ebene bei Sardeis vereinigen sich der Hyllos und andere Flüsse mit dem größten, genannt Hermos, der auf dem Heiligen Berg Didymos entspringt und bei der Stadt Phokaia ins Meer mündet: ἐς τὸ πεδίον δὲ συνελθόντων τοῦτο τὸ πρὸ τοῦ ἄστεός ἐστι τοῦ Σαρδιηνοῦ, ἐὸν μέγα τε καὶ ψιλόν (διὰ δὲ αὐτοῦ ποταμοὶ ῥέοντες καὶ ἄλλοι καὶ Ὕλλος συρρηγνῦσι ἐς τὸν μέγιστον, καλεόμενον δὲ Ἕρμον, ὃς ἐξ ὄρεος ἱροῦ μητρὸς Δινδυμήνης ῥέων ἐκδιδοῖ ἐς θάλασσαν κατὰ Φώκαιαν πόλιν); 5,101 (Mündungsfluss des Paktolos); Ps.-Skyl. 98,2 Φώκαια καὶ λιμὴν καὶ Ἕρμος ποταμός, Κλαζομεναὶ καὶ λιμήν (zu Lydia); Strabo 12,3,27 (zur Verteidigung Homers gegen den Vorwurf der Unkenntnis der Flüsse, die er nicht erwähnt) Homer nennt den Hermos (s. o.) und den Hyllos, aber nicht den Paktolos, der in denselben Flusslauf mündet Ἕρμον καὶ Ὕλλον ὀνομάζων, οὐδὲ Πακτωλὸν τὸν εἰς ταὐτὸ τούτοις ῥεῖθρον ἐμβάλλοντα; 13,4,5 Paktolos und Hyllos strömen laut Herodot in den Hermos, und diese drei fließen mit anderen Flüssen vereinigt in das Meer bei Phokaia; der Hermos entspringt in Mysien (das Strabo sehr weit fasst, s. Bürchner, RE 903) auf einem heiligen Berg der Dindymene (Kybele), fließt durch die Katakaumene in das Gebiet von Sardeis und die angrenzende Ebene bis ins Meer: καταφέρεται δ’ ὁ Πακτωλὸς εἰς τὸν Ἕρμον, εἰς ὃν καὶ ὁ Ὕλλος ἐμβάλλει, Φρύγιος νυνὶ καλούμενος· συμπεσόντες δ’ οἱ τρεῖς καὶ ἄλλοι ἀσημότεροι σὺν αὐτοῖς εἰς τὴν κατὰ Φώκαιαν ἐκδιδόασι θάλατταν, ὡς Ἡρόδοτός φησιν (Hdt. 1,80,1, s. o.). ἄρχεται δ’ ἐκ Μυσίας ὁ Ἕρμος, ἐξ ὄρους ἱεροῦ τῆς Δινδυμήνης, καὶ διὰ τῆς Κατακεκαυμένης εἰς τὴν Σαρδιανὴν φέρεται καὶ τὰ συνεχῆ πεδία μέχρι τῆς θαλάττης u. oft, vor allem als landmark und Grenze; Arr. anab. 1,17,4 ca. 20 Stadien von Sardeis enfernt: Ἀλέξανδρος δὲ αὐτὸς μὲν κατεστρατοπέδευσεν ἐπὶ τῷ Ἕρμῳ ποταμῷ· ἀπέχει δὲ ὁ Ἕρμος ἀπὸ Σάρδεων σταδίους ὅσον εἴκοσιν; 5,6,4 Fluss in Asia, entspringt auf dem Dindymos und mündet bei Smyrna ins Meer: καθάπερ Ἕρμου τέ τι πεδίον λέγεσθαι, ὃς κατὰ τὴν Ἀσίαν γῆν ἀνίσχων ἐξ ὄρους Μητρὸς Δινδυμήνης παρὰ Σμύρναν πόλιν Αἰολικὴν ἐκδιδοῖ ἐς θάλασσαν; 5,6,7; Ptol. 5,2,6 Mündung, Zusammenfluss mit dem Paktolos und Quellen: Ἕρμου ποταμοῦ ἐκβολαί - ἡ συναφὴ τοῦ Ἕρμου ποταμοῦ καὶ τοῦ Πακτωλοῦ ποταμοῦ - αἱ πηγαὶ τοῦ Ἕρμου ποταμοῦ (in der Aiolis); Steph. Byz. s. v. Ἕρμου πεδίον· erwähnt nur die nach dem Fluss benannte Ebene bei Kyme (vgl. Pausan. 3,9,6): τόπος πλησίον Κύμης, Ἔφορος ιη (Ephoros FGrHist 70 F 72).
- Hermus: belegt seit Verg. georg. 2,136 auro turbidus Hermus, z. B. Mela 1,89 in sinu Smyrnaeo est Hermus (überliefert ist thermodon) amnis et urbs Leuca; Plin. nat. 5,119 Mündung bei Smyrna, Quelle bei Dorylaum (8B3 Dorileo, heute: bei Eskişehir, auf der TP viel zu weit links placiert), Zuflüsse und Städte an seinem Lauf mit Temnos an seiner Mündung (anders 8B4 Themnum auf der TP): a Zmyrna Hermus amnis campos secat et nomini suo adoptat. oritur iuxta Dorylaum, Phrygiae civitatem, multosque colligit fluvios, inter quos Phrygem, qui nomine genti dato a Caria eam disterminat, Hyllum et Cryon, ipsos Phrygiae, Mysiae, Lydiae amnibus repletos. fuit in ore eius oppidum Temnos, nunc in extremo sinu Myrmeces scopuli, oppidum Leucae in promunturio, quod insula fuit, finisque Ioniae Phocaea, vgl. Solinus 40,15 und Mart. Cap. 6,686; Isid. orig. 13,21 Hermus fluuius Asiae qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et harenis plenus; a quo et Smyrna uocata est; 14,3.
Der Hermus ist in der lat. antiken und mittelalterl. Literatur vor allem berühmt als goldführend (was eigentlich vor allem sein Zufluss, der Paktolos gilt), z. B. Verg. (s. o.); Mart. epigr. 8,78,5f u. v. a., überhaupt als verbreiteter dichterischer Topos mit entsprechendem Widerhall in den Dichterkommentaren und den Grammatikern; außerdem Ampel. 6,8; Solin. 40,15; Vibius Sequester 74 Hermus, Lydiae, Pactolo confunditur; 81; 86 u. v. a. Bekannt ist er aber auch für die Fruchtbarkeit der von ihm durchflossenen Gebiete, z. B. Sen. Phoen. 602 rapidusque campos fertiles Hermus secat; Luc. 3,199.

Anders als auf der TP dargestellt, verläuft der Hermus in Wirklichkeit in Ost-West-Richtung.
Er entspringt eigentlich im Becken von Gediz (Kadoi) am Berg Dindymos (heute:
Murat Dağı), bildet im Mittel- und Unterlauf mit Nebenflüssen und -armen Talauen (Kurupedion). fließt nördl. an Magnesia ad Sipylum vorbei und mündet bei Temmus (854 Themnum) in den (auf der TP nicht markierten) Sinus Hermaeus/Bucht von Smyrna (heute: Izmir) (s. ItMiller 841; TIB 268), der eigentlich an der kleinasiat. Westküste liegt, die auf der TP aus Platzgründen ab 8B1 Lamasco (Lampsakos) nach rechts geklappt ist. Verlandendes Mündungsdelta mit Nehrungen (s. Kaletsch, DNP)

Sein sehr fruchtbares, dicht besiedeltes Tal (s. BAtlas S. 841), erhielt durch das Tal des Kogamis (heute: Alaşehir-, Koca Çayi) östl. von Sardeis eine Verbindung zu der von den Flüssen Maiandros und Lykos gebildeten Verkehrsfurche und war schon von alters her als Verkehrsweg von großer Bedeutung (s. TIB 268 mit Lit.).

Der Flußgott ist auf Münzen von Magnesia am Sipylos und anderen Städten am Hermos dargestellt (s. Kaletsch, DNP), z. B. BMC Lydia 216 Nr. 26f.





Miller, Itineraria, Sp. 841:
Fl´ Hermon, Hermus, Ἕρμος (Hom, Hes, Her, St, Pt, Nonnus, Ml, Pl, Claud), entspringt auf dem Berg der Dindymena (Her, St), j. Mora Dagh, nicht weit von Dorylaeum (Pl), fließt an Magnesia ad Sipylum vorbei, fällt bei Temmus (Pl) in den Sinus Hermaeus, j. Meerbusen von Smyrna; Smyrna ist falsch gezeichnet;
j. Sarabad oder Kodos Ghiediz Chai.

References:

Bürchner, L: Hermos 2, RE 8,1 (1912), 903.

Dreyer, Boris: Die Surveys im Hermos- und Kaystrostal und die Grabungen an den Thermen von Metropolis (Ionien) sowie am Stadion von Magnesia am Mäander: Neue Methoden und Ergebnisse: Ergebnisse der internationalen und interdisziplinären Konferenz an der Universität Erlangen-Nürnberg vom 3.11.2012 (=Orient & Occident in antiquity 1), Berlin 2014.

Kaletsch, in: Lohmann, Hans (Bochum) and Kaletsch, Hans (Regensburg), “Hermos”, in: Der Neue Pauly, Herausgegeben von: Hubert Cancik,, Helmuth Schneider (Antike), Manfred Landfester (Rezeptions- und Wissenschaftsgeschichte). Consulted online on 23 February 2021
First published online: 2006

Miller, Itineraria, Sp. 841.

Ramsay, W. M.: The Historical Geography of Asia Minor (= Royal Geographical Society,
Supplementary Papers IV), London 1890 (ND Amsterdam 1962), 59f; 108.

Thonemann, Peter: New Inscriptions from the Middle Hermos, Philia 5 (2019), 122-137.

   [Standard-Literatur-Liste im PDF-Format]

Last Update:

31.12.2025 17:01


Cite this page:
https://www1.ku.de/ggf/ag/tabula_peutingeriana/trefferanzeige_en.php?id=2659 [last accessed on September 20, 2026]

Edition Information Privacy Statement